I> NAM CHÂM:
1. Trên một nam châm, có những miền hút sắt vụn
mạnh nhất: đó là các cực của nam châm. Mỗi nam châm bao giờ cũng có hai loại
cực phân biệt. Một kim nam châm nhỏ được đặt tự do và có thể quay xung quanh
một trục thẳng đứng đi qua trọng tâm của kim nam châm luôn nằm định hướng theo
hướng Nam - Bắc.
2. Thực hiện chứng tỏ rằng, giữa các nam châm có
tương tác với nhau thông qua các lực đặt vào các cực. Cụ thể là hai cực của hai
nam châm đạt gần nhau sẽ đẩy nhau khi chúng cùng tên và hút nhau khi chúng khác
tên. Lực tương tác đó được gọi là lực từ và các nam châm được gọi là có từ
tính.
II> TỪ TÍNH CỦA DÂY DẪN CÓ DÒNG ĐIỆN:
1. Thực nghiệm chứng tỏ
rằng, dây dẫn có dòng điện (gọi tắt là dòng điện) cũng có từ tính như nam châm.
Cụ thể là:
a) Dòng điện có thể tác dụng lên nam châm;
b) Nam châm có thể tác dụng lực lên dòng điện;
c) Hai dòng điện có thể tương tác với nhau.
2. Kết luận
- Giữa hai dây dẫn có dòng điện (gọi tắt là dòng điện), giữa hai
nam châm, giữa một dòng điện và một nam châm đều có lực tương tác; những lực
tương tác ấy gọi là lực từ. Ta cũng nói dòng điện, nam châm, .. có từ tính.
III> TỪ TRƯỜNG:
- Là 1 dạng vật
chất tồn tại trong không gian mà biểu hiện cụ thể là sự xuất hiện của lực từ
tác dụng lên 1 dòng điện hay 1 nam châm đặt trong đó
- Người ta
quy ước: Hướng của từ trường tại 1 điểm là hướng Nam – Bắc của kim nam châm nhỏ
nằm cân = tại điểm đó.
IV> ĐƯỜNG SỨC TỪ:
- Là những đường
vẽ ở trong không gian có từ trường sao cho tiếp tuyến tại mỗi điểm có phương
trùng với phương của từ trường tại điểm đó
2. Các ví dụ về đường
sức từ
2.1. Đặc điểm đường sức
từ của nam châm thẳng:
- Bên ngoài nam châm, đường sức từ là những đường cong, hình dạng
đối xứng qua trục của thanh nam châm, có chiều đi ra từ cực bắc và đi vào cực
Nam.
- Càng gần đầu thanh nam châm, đường sức càng mau hơn (từ trường
càng mạnh hơn).
2.2. Đặc điểm đường sức
từ của nam châm chữ U:
- Bên ngoài nam châm, đường sức từ là những đường cong có hình
dạng đối xứng qua trục của thanh nam châm chữ U, có chiều đi ra từ cực Bắc và
đi vào cực Nam.
- Càng gần đầu thanh nam, đường sức càng mau hơn (từ trường càng
mạnh hơn).
- Đường sức từ của từ trường trong khoảng thời gian giữa hai cực
của nam châm hình chữ U là những đường thẳng song song cách đều nhau. Từ trường
trong khu vực đó là từ trường đều.
2.3. Từ trường của dòng
điện thẳng rất dài
a) Các đường sức từ của dòng điện thẳng là những tròn nằm trong
những mặt phẳng vuông góc với dòng điện và có tâm nằm trên dòng điện.
b) Có chiều được xác định bởi quy tắc nắm tay phải sau đây:
- Để bàn tay phải sao cho ngón cái nằm dọc theo dây dẫn và chỉ
theo chiều dòng điện, khi đó các ngón kia khụm lại cho người ta chiếu các đường
sức từ.
2.4. Từ trường của dòng
điện tròn.
- Các đường sức từ của dòng điện tròn đều có chiều đi vào một mặt
và đi ra mặt kia của dòng điện tròn ấy.
- Đường sức từ ở tâm dòng điện là một đường thẳng vuông góc với
mặt dòng điện tròn. Quy ước: mặt Nam của dòng điện tròn là mặt khi nhìn vào ta
thấy dòng điện chạy theo chiều kim đồng hồ, còn mặt Bắc thì ngược lại.
- Các đường sức từ của dòng điện tròn có chiều đi vào mặt Nam và
đi ra từ mặt Bắc của dòng điện tròn ấy.
- Ta có thể dùng quy tắc nắm tay phải để xác định chiều của đường
sức từ tại tâm của dòng điện tròn: khum bàn tay phải sao cho chiều cổ tay đến
ngón tay chỉ chiều dòng điện tròn, thì ngón tay cái choãi ra chỉ chiều của
đường sức từ đi qua tâm của dòng điện tròn.
- Người ta có thể dùng quy tắc cái đinh ốc hoặc quy tắc vặn nút
chai phải để xác định chiều đường sức từ của từ trường của một số dòng điện
dạng đơn giản.
3. Các tính chất của
đường sức từ
- Các đường sức từ có những tính chất sau:
a) Qua mỗi điểm trong không gian chỉ vẽ được một đường sức từ.
b) Các đường sức từ là những đường cong khép kín hoặc vô hạn ở hai
đầu.
c) Chiều của các đường sức từ tuân theo những quy tắc xác định (quy tắc nắm tay phải, quy tắc vào Nam ra
Bắc)
d) Người ta quy ước vẽ các đường sức từ sao cho chỗ nào từ trường
mạnh thì các đường sức từ mau và chỗ nào yếu thì các đường sức từ thưa.
